SELAMLAŞMANIN MAHİYETİ VE HİKMETİ

İnsanlığa elçiler gönderen ve gönderdiği elçilerle insanların selama ulaşıp salim bir kul olmalarını öğüt eden Allah’a hamd ederiz. Ancak ve ancak Allah’ın övülmeye lâyık olduğunu bilerek o’nu metheder o’nu överiz. Selam o’nun kul’u ve elçisi olan Hz. Muhammed’e ve evlâd-ı resule olsun. Rabbim bizleri de evlâdı resule dâhil edip onlardan asla ayırmasın.

Yüce Allah Kur’an-ı kerimde; “Bir selam ile selamlandığınızda, siz ondan daha güzeliyle yahut aynısıyla karşılık verin. Hiç kuşkusuz Allah Hasib’dir, her şeyi güzelce hesaplamaktadır.” (Nisa –86) buyurarak, selamlaşmamızı ve selamlaşmamızın nasıl olması gerektiğini bizlere açıkça beyan eder. Hz. Resulullah s.a.v efendimiz ise; “Ruhumu kudret elinde tutan Allah’a yemin olsun ki, siz iman etmedikçe cennete giremezsiniz, sevmedikçe de iman etmiş olmazsınız. Yaptığınız zaman birbirinizi seveceğiniz bir ameli size haber vereyim mi? Aranızda selamı yayın.” Demiş ve daha başka birçok hadisi şerif beyanlarında selamlaşmadan ve selamlaşmanın faydalarından bahsetmiştir.

Başka millete mensup iken sonradan Müslüman olan ilim erbabının; “ Kur’an-ı ve islamı, örf ve geleneğine nakış gibi işleyip yaşadığı için Türk milletini severim.” Dediği gibi, selamlaşmanın şekli, asırlardır milli kültürümüzde vahyin ve Resulullah efendimizin öğretisi olarak, vahiyle sünnetle çelişmeyecek şekilde, leddun-i marifete uygun bir merasim olarak tatbik olunmuş ve halen de olmaktadır. Ki leddun-i marifet, islamın ve Kur’anın hem zahir (dış) yönünü hem de batın (iç) yönünü kapsar. Fakat maalesef bazı kimseler, asırlardır yapılan selamlaşma merasiminin şeklini İslam a uygun olmadığı zannı ile değiştirerek, milli kültürümüzün en temel değerlerinden olan ve leddun-i hikmetler içeren selamlaşmayı ısrarla değiştiriyorlar.

Bu değiştirme, bir kimseyle veya gurupla karşılaşıldığında selamün aleyküm denildiği gibi, ayrılırken de tekrar selamun aleyküm demek tekrarı şeklinde oluyor. Ve maalesef bazı iyi niyetli dindar kimselerde bu yozlaşmayı taklit ediyorlar. Yine bazı kimselerin milli kültürümüzdeki selamlaşmayı terk ederek, karşılaştıklarında birbirlerine mirabaaa, veya merabaaa, veya marrhabalarr diyerek selamlaşmakla da selamlaşmayı yozlaştırdıklarını müşahede ediyoruz. Ki bu satırların yazılmasını bu iyi niyetli dindarların ve selamın mahiyetinden ve leddun-i hikmetinden mahrum olanların uyarılıp aydınlatılma gayesi oluşturmaktadır.

Buna göre Kur’anın; “O Allah ki, O’ndan başka ilâh yoktur. Melik’tir; Kuddûs’tur; Selam’dır...” (Haşır-23) beyanından anlaşıldığı gibi “selam,” Allah’ın esma-i hüsnasından yani Allah’ın güzel isimlerindendir. Ve selamlaşma, muhatabın “selam” ismi zuhuruna mazhar olmasını niyaz / dua etmektir. Allah’ın “selam” İsmi’nin kelime anlamı; Esenlik, barış ve mutluluğun kaynağı. Ayıplardan eksiklerden kötülüklerden afetlerden salim oluş. Selamet, emniyet, sulh / barış, rahatlık, iyilik ve bütün korktuklarından emin olma, gibi anlamlar ifade eder. Ki müminler birbirleri ile selamlaştıklarında, işte bu selam isminin hidayet yüklü güzellikler içeren anlamlarına mazhar olmak için, birbirlerine niyazda bulunup, dua etmiş olurlar.

Asırlardır milli kültür ve örfümüzde selamlaşma merasimi “selamun aleyküm” diyerek yapılır. Bu selamı alan da, Kur’anın; “..selamlandığınızda, siz ondan daha güzeliyle yahut aynısıyla karşılık verin. Beyanı gereği, selamın aynı ile “Aleykümselâm” diyerek veya “ve Aleykümselâm ve Rahmetullahi ve Berekatühü” diyerek selam rahmet ve bereket niyazı ile cevap verir. Selam isminin mahiyeti, rahmeti ilâhiyi ve bereketi ilâhiyi de kapsayıp içerdiğinden, selamun aleyküm diyene, sadece aleyküm selam diyerek karşılık vermek te yeterlidir. Ve pratikte selam genellikle bu şekilde tatbik olunur.

Zahiren selamun aleyküm diyerek selam vermek sünnet olup, aleyküm selam diyerek selamı almak ise farzdır. İki cemaat, yani iki kalabalık gurup birbiri ile karşılaşırsa, onlardan birisinin selam vermesi sünnet-i kifaye, selam alacak guruptan birisinin selam alması ise farz-ı kifayedir. Ki sünnet-i kifaye, guruptan bir kişinin selam vermesiyle diğerlerinden selam verme sünnet-i mecburiyetinin kalkmasıdır. Farzı kifaye ise, selamı alacak guruptan bir kişinin selamı almasıyla diğerlerinden selamı alma farzıyetinin kalkmasıdır. Ve Allah’ın selam ismine mazhar olunması için müminlerin her fırsatta birbirlerine yaptığı bu selamlaşma, karşılaşıldığında büyük küçüğe, yürüyen durana, azlık çokluğa, hayvan veya vasıta üzerinde olan yer de yürüyene, yüksekteki aşağıdakini selamlayarak yapılır.

Zahiren bu şekilde tatbik olunan selamlaşma merasiminin leddun-i yönünü ifadeyle Kuran’da; “Bir gündür ki o, ne mal, ne oğullar fayda verir. Yalnız kalb-i selimle Allah’a varan kurtulur.” (Şuarâ – 88.89) buyrulur. Ki leddun-i açıdan, selam ismi mazharı olan bir kul’un, kalb-i selimle ulaştığı kurtuluş ve selamete, mal ve evlatlar ile ulaşılamaz, ancak selam ismi mazharı olmuş kalb-i selimle bu kurtuluşa ve selamete ulaşılır. Kalb-i selime erişmek için ise, yüce Allah’ın; “Şirkten başka olan günahı affedebilirim, şirki affetmem.” (Nisâ- 48,116) dediği ve hz. Resülullahın; “ümmetimin gizli şirkinden korkarım” buyurduğu gizli şirk günahından kesinlikle kişinin kurtulması gerekir. Ki bu da, kul’un kalbinin masivadan, yani Allah’tan gayrı olanlardan daim zikir uyanıklığı ve tevhit makamları keşfi irfaniyetiyle temizlenip, arınmasıyla mümkündür. Çünkü tevhit makamları meratib-i ilâhidir. (Allah’ın mertebeleridir.) Ve bu mertebelerin irfaniyetiyle ancak kişi Hakk’a kavuşarak, kendindeki ve cümle âlemdeki tecellilerde daima Hakk’ı müşahede eder. Bu Hakk’ı müşahede marifet ve kemâlatına kul’un ulaşmasını ifadeyle yüce Allah hadisi kutside; “Ben göklere ve yere sığmam, ancak mümin kulumun kalbine sığarım” buyurur. Ki böyle kalbi Allah’ın evi olup, kalbinde Allah olan mümin bir kul, selam ismi mazhariyetiyle Hakk’a kavuşmuş, her türlü tecellide Rabbi’ni tanıyıp müşahede etme esenliği, eminliği ve kalb-i selimliğiyle Hakk’ın beka’sı ile bekaya ulaşıp ebediyen var olur.

Bu itibarla, leddun-i yönden bir kimse selamun aleyküm demekle, gizli şirk’ten arınarak Rabbine kavuşmuş, Hakk’ın bekasıyla bekaya ulaşmış kalb-i selim mazhariyetini muhatabı için niyaz etmiş olur. Ki, bu güzel dua’ya muhatap olan kişi de, selamın aynı ile aleyküm selam veya daha ziyadesiyle cevap vererek, benim mazhar olmamı istediğin gizli şirkten arınmış, Rabbin beka’sı ile beka bulma kalb-i selim müminliğine, sende mazhar olasın diyerek dua ve niyazda bulunur.

Bunun ardından oturulur ve ilk selamı verene meclistekiler birer, birer merhaba derler ki, merhaba rahat ol, bizden sana herhangi bir zarar ve rahatsızlık gelmez anlamını ifade eder. Sonra, o meclise selam vererek gelen kişi, her merhabaya yine merhaba diyerek mukabelede bulunur. Ki bu merhabalaşma, o mecliste Hakk’ın bekası ile beka bulmuş insanı kâmil keyfiyetine ulaşmış müminlerin, ahvalini ifade eder.

Daha sonra o meclisten ayrılmak üzere kalkan kimse, tekrar selamun aleyküm demeyip Allah’a ısmarladık der. Ki, Allah’a ısmarladık demek, sizleri her tecellisinde, yani gerek zat, gerek sıfat, gerek esma ve gerekse fiil tecellilerinde Rabbin müşahedesiyle bekâbillâh marifetine havale ediyorum, Allah’ın bekası ile beka bulmuş kulluğunuzu, bekâbillah kemâlatı ile muhafaza ediniz demektir. Böyle bir dua’ya muhatap olanlar da, meclisten ayrılacak olana güle, güle, uğurlar olsun vb. şekilde niyazda bulunup dua ederler. Ki, güle güle uğurlar olsun niyazı; Sen de, daima Allah’ın cemal yüzü tecellileriyle, ilâh-i zevklerle gülüp neşelenenlerden olasın demektir.

Velhasıl kimilerin tekrar tekrar selamun aleyküm diyerek, kimilerin mirabaaa, kimilerin marrhabalarr diyerek asırlardır milli kültürümüzdeki tatbiki yozlaştırılan selamlaşma, Muhammedi kullukla bekabillâh marifetine mazhar olma niyaz ve dua merasimidir vesselam.

Bir de, eskiden faal olan tekke geleneğindeki dervişlerin “Hu” selamı vardır ki, bu Hu selamı, tüm selamların aslı ve ana’sıdır. Çünkü selamun aleyküm, merhaba, iyi günler, hayırlı işler, hayırlı yolculuklar vb. gibi selam niyaz ve duaların ve her şeyin kaynağı Allah’ın zatıdır. Ve her türlü iş ve oluş Hakk’ın zatından açığa çıkıp zahir olur. Yani kul’un ürettiği ve muhatap olduğu her tecellilerin kaynağı zat’ı ilâh-i olduğundan, Allah zatı mevcudiyetiyle tüm yaratılmış varlıklardan ayrılmış olsa, ne bir iş, ne bir oluş, ne de bir varlık kalır. Çünkü bunların hepsi Allah’ın zatı ile var olurlar. Bunu beyanla Kur’an da “…O’nun veçhinden / yüzünden başka her şey helâktedir, yokluktadır…” (Kasas, 88) Buyrulur.

Ehl-i Kemâl; “ Hu, Hakk’ın gaybı mutlak hüviyetinin ismidir” demişlerdir. Ki, gaybı mutlak hüviyet Hakk’ın Zatı’dır. Ve Hakk’ın Zat hüviyetinin ismi Hu dur. Hakk’ın zatı her bir şeyin aslı olduğundan Hu ismi, her şeyin cümle varlığın aslını ifade eder. Ki, milli kültürümüzde komşuya, arkadaşa veya herhangi bir kimseye her bir şeyin aslı olan Hu ismiyle Hu komşu, Hu kimse yokmu, Hu arkadaş, Hu evde misin, Hu geliyor musun vb. şekilde hitap edilir. Ve bebek beşikleri daima Hu Hu diyerek sallanır. Bu itibarla bütün bunlar vb. değerler, tesadüfî oluşumlar değildir ve her birisinin leddun-i hikmeti vardır. Bu oluşumlar Mevlâna, Yunus, Hacı Bektaş. Hacı bayram, Niyazi Mısri ve Hasan Fehmi Tezdoğan hazeratları gibi, asırlardır milletimizin bağrında yetişmiş yüz binlerce insanı kâmil dervişin, milli kültürümüze Kur’an ve Muhammedi kulluğu yerleştirmesiyle oluşmuş değerlerdir.

Rabbim bu değerlere ve selamlaşma merasimlerine riayetle bizleri de “Selam” ve “Hu” isimlerinin leddun-i mahiyetine mazhar olan kulların zümresine ilhak eyler inşallah.

Nejdet Şahin

6- Haziran 2010

Salihli